opnieuw vanaf het begin, betekend het zelfde als da capo
Absolute muziek
zelfstandige muziek onafhankelijk van een gedicht, toneelstuk
Absoluut gehoor
De gave tot het vaststellen van een toonhoogte zonder een referentie met andere tonen te hebben
Abstracten
deze smalle houten drijven de wind in de pijpen van het orgel
a capriccio
grillig, naar willekeur
Accelerando
versnellen
Accaciatura
Versiering in de oude muziek en barok, ook wel pincé genoemd. Het gelijktijdig maar kort aanslaan van de korte voorslag en de hoofd noot. Voorslagen worden in het italiaans ook wel accaciatura (korte voorslag) en appoggiatura (lange voorslag) genoemd.
Acte de cadence
De naslag van de triller
Accordoir
Stemvork-stemsleutel-diapason
Een stemvork wordt gebruikt als referentie om een muziekinstrument te stemmen. De stemtoonhoogte van een instrument wordt in overeenstemming gebracht met de toonhoogte van de stemvork. Deze is 440 hertz. Zangers en koordirigenten gebruiken soms een stemvork om de juiste toonhoogte te bepalen van de uit te voeren compositie.
Acuta
gemengde orgelstem, ook wel scherp genoemd
Acutus
het teken ter verscherping van de toon
Adagietto
een kleine compositie in een langzaam tempo, maar kan wel sneller dan een adagio gespeeld worden. Het adagietto uit de 5de symfonie van Mahler is een uitzondering, het is een lang en breed uitgesponnen compositie. Adagietto kan gebruikt worden als titel of als muziekterm.
Adagio
Adagio is een Italiaanse muziekterm en geeft de aanwijzing dat een muziekstuk in een langzaam tempo gespeeld kan worden.
adirato
woest, boos
Ad Libitum
Naar willekeur
Ad una corda
Op een snaar, en verwijst naar het linker pedaal bij de vleugel. Door het linker pedaal te gebruiken verschuiven de hamers naar rechts en treffen slechts een snaar in plaats van drie snaren. Bij de moderne vleugel twee snaren in plaats van drie snaren. De klank wordt hierdoor zachter en ronder. Niet alleen omdat er een snaar minder wordt aangeslagen, maar vooral omdat er door het verschuiven van de hamerkop het zachtere deel van de vilt hamerkop de snaar raakt. Dit zachtere deel van de hamerkop geeft de minder boventoon rijke klank.
Aelodikon
Orgelstem met vrije tongen, ook Harmonium
Aeloische toonsoort
Griekse naam voor dezelfde reeks a-a. veel gebruikt in de Middeleeuwen. een mineur toonsoort met een kleine 6 en 7
Aeolusharp
Windharp
Aequitonus
gelijk in toonhoogte, eenklank
Aeuia
afkorting voor alleluja in katholieke zangboeken
Affabile
voorkomend, beminnelijk
Affettuosamente
hartelijk , liefdevol.
Afflito
Gekweld, smartelijk, klagend
Affrettato
versneld
Agevole
Licht en bevallig
Aggiustamento
arrangement
Agile
vlug en vaardig
Agitato
onrustig, bewogen.
Agogiek
natuurlijke versnellingen en vertragingen die voortkomen uit uit expressief spel. De musicus streeft naar melodische lijnen en muzikale frases en baseert zich op de zangstem. om een natuurlijke en melodische frase frase te spelen is agogiek van belang. Zelfs in de meer afgemeten barok muziek zou een frase doods en onmuzikaal klinken zonder een smaakvolle agogiek.
Agréments
versieringen
Air
Vocaal: aria, melodie.
Instrumentaal een niet dansachtig deel uit een dans-suite in traag tempo.
Akkoord
samenklank van minstens drie noten
Akkoord-instrumenten
Instrumenten die verscheidene klanken (tonen) kunnen voortbrengen op het zelfde moment. bv piano, harp en orgel.
Akoestiek
geluidsleer. Akoestiek is een wetenschap die zich bezighoudt met geluid en trillingen, die zich voortplanten door lucht. De akoestiek is afhankelijk van absorptie en terugkaatsing van het geluid door wanden, vloeren of gebruikte materialen in een ruimte. De terugkaatsing van het geluid noemen we nagalm. Wanneer zachte materialen worden gebruikt is de klank ronder, worden er harde materialen gebruikt zoals in een kerk dan is de klank harder of scherper. De duur van de nagalm is ook afhankelijk van de gebruikte materialen in een gebouw of ruimte.
Voor muziek is een goede akoestiek van groot belang. De mooiste stem of het mooiste instrument komt niet tot bloei in een droge (zonder nagalm) akoestiek, maar ook niet in een te lange nagalm (kerken met teveel nagalm )
Studio opnames maakt men bij voorkeur in een droge akoestiek om dan later digitaal een gewenste galm toe te voegen.
Al antico
op oude wijze
Alberti bas-Albertijnse bas
bas figuur in kort gebroken akkoorden
Aliquotonen
Boven-natuur of martiaal tonen.
Alla Breve
2/2 of 2/1 maat.
Alla camera
In de Kamertoon, kamerstijl
alla mente
Een speeltechniek voor strijkinstrumenten: op de kam gespeeld ofwel sul ponticello.
Allargando
verbreden
Allegramente
Vrolijk
Allegretto
enigszins levendig
Allegro
levendig , snel
Allemande
Een oude Duitse dans in een tweedelige 4/4 maat.
Later, bij o.a. de Franse suites van Bach verloor de Allemande zijn danskarakter en werd een meer gestileerde dans met veel 1/16 noten.
De Allemande was een stap dans met een 1/8 noot als opmaat of 3/16 noten als opmaat. Na de Allemande volgde meestal een driedelige maatsoort, een Courante
Al piacere
naar believen
Al rovers
Van achteren naar voren te lezen, ook wel rivescio genoemd
Ardente
Vurig
Ardito
Koen en krachtig
Alt-Alto
Oorspronkelijk hoge tenor (Altus=hoog) Tegenwoordig, lage vrouwenstem of jongensstem.
Een Alt viool wordt ook Alto genoemd, Viola of Bratsche.
Alt sleutel
C één gestreept op de derde lijn
Ambitus
De omvang van een melodie
Amplitude
De wijdte van de trillingen
Andante
Gaande beweging
Andantino
Iets sneller dan Andante. Ook , een kort muziek stuk in Andante tempo
Animato
Levendig
Anthem
Engelse kerkzang met Bijbelse teksten, met of zonder begeleiding afwisselend voor koor en solisten.
Alteratie
Chromatische verandering
Applicatuur
Vingerzetting
Appoggiatura
Voorslag
Archet-Arca
Strijkstok
A-rhythmie
zonder een bepaald ritme
Aria
Dramatisch muziekstuk, meestal uitgevoerd door een zangstem met begeleiding van instrumenten
Aria di bravura
virtuozen aria
Aria di Chiesa
kerk aria
Arietta
kleine aria
Arioso
melodisch gezang of melodie, soms ook de overgang tussen recitatief en aria en vormt het hoogtepunt in een recitatief.
Arpeggio
gespeeld als een harp, gebroken akkoorden beginnend met de bastoon.
Arsis
de opmaat bij het dirigeren
Assai
zeer
Aspiration
voorslag van boven of onder seconde
Aspireren
tussenvoegen van consonanten bij het zingen.
Aspireren is ook de voorslag van de boven of onder seconde binnen de oudemuziek.
Morgen of ochtendmuziek, vocaal of instrumentaal. In de middeleeuwen was de aubade vaak een vorm van hofmakerij. Een aubade vindt plaats in de openlucht, vaak op feestdagen.
Augmentatio-augmenteren
Het vergroten van de notenwaarden in een fuga of canon
Aulos
een Grieks blaasinstrument dat doet denken aan een hobo.
Aumentando
stijgend, toenemend
Authentieke toonladder
De complete toonladder van de grondtoon tot het octaaf daarvan.